สาระน่ารู้เกี่ยวกับฟัน

ฟันผุ (Tooth Decay) คืออะไร? และเกิดขึ้นได้อย่างไร?

  ฟันผุ คือ ภาวะที่สารเคลือบฟัน (Enamel) ซึ่งเป็นส่วนที่แข็งที่สุดของร่างกายมนุษย์ ถูกทำลายลงอย่างต่อเนื่องจนเกิดเป็นรู หรือรอยผุบนตัวฟัน กระบวนการนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน แต่เป็นผลลัพธ์จากสงครามขนาดย่อมที่เกิดขึ้นในช่องปากของเราทุกวัน ภายในช่องปากของเรามีแบคทีเรียอาศัยอยู่นับล้านตัว (ทั้งตัวที่ดีและตัวที่ก่อโรค) เมื่อเราทานอาหารจำพวกแป้งและน้ำตาลเข้าไป แบคทีเรียตัวร้ายโดยเฉพาะกลุ่ม Streptococcus mutans จะทำการย่อยสลายเศษอาหารเหล่านี้ และปล่อยของเสียออกมาในรูปแบบของ "กรด" กรดเหล่านี้จะรวมตัวกับเศษอาหาร แบคทีเรีย และน้ำลาย กลายเป็นแผ่นคราบเหนียวๆ ที่เราเรียกว่า "คราบจุลินทรีย์" หรือ "คราบพลัค" (Plaque) เกาะติดแน่นอยู่บนผิวฟัน หากเราไม่แปรงฟันเพื่อกำจัดคราบพลัคนี้ออกไป กรดที่อยู่ในคราบพลัคจะค่อยๆ กัดกร่อนแร่ธาตุ (แคลเซียมและฟอสเฟต) ออกจากผิวเคลือบฟันทีละน้อย จนในที่สุดฟันก็สูญเสียความแข็งแรงและเกิดเป็นรูลึกนั่นเอง

8 สาเหตุหลักและปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดฟันผุ

1. การรับประทานอาหารที่มีน้ำตาลและแป้งสูง อาหารกลุ่มคาร์โบไฮเดรตที่แตกตัวเป็นน้ำตาลได้ง่าย เช่น ขนมหวาน ลูกอม เค้ก คุกกี้ น้ำอัดลม ชานมไข่มุก หรือแม้กระทั่งผลไม้รสหวานจัดและมันฝรั่งทอด ล้วนเป็นแหล่งอาหารชั้นดีของแบคทีเรีย ยิ่งอาหารเหล่านั้นมีความเหนียวติดฟันได้ง่าย แบคทีเรียก็ยิ่งมีเวลาในการสร้างกรดออกมาทำลายฟันได้นานขึ้น

2. พฤติกรรมการกินจุกจิกตลอดวัน (Frequent Snacking) การกินขนมจุกจิกหรือจิบเครื่องดื่มรสหวานตลอดทั้งวัน เป็นการเติมเสบียงให้แบคทีเรียอย่างต่อเนื่อง ทำให้ช่องปากมีสภาวะเป็นกรดอยู่ตลอดเวลา น้ำลายของเราซึ่งมีหน้าที่ตามธรรมชาติในการชะล้างกรดและคืนแร่ธาตุสู่ผิวฟัน (Remineralization) จะทำงานได้ไม่ทัน ส่งผลให้ฟันผุได้ง่ายกว่าคนที่ทานอาหารเป็นมื้อๆ

3. การทำความสะอาดช่องปากที่ไม่ถูกวิธีหรือไม่สม่ำเสมอ การแปรงฟันไม่สะอาด แปรงฟันน้อยกว่า 2 ครั้งต่อวัน หรือไม่ใช้ไหมขัดฟัน (Dental Floss) เลย ทำให้คราบพลัคสะสมตัวพอกพูนขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะบริเวณซอกฟันที่ขนแปรงสีฟันเข้าไม่ถึง ซึ่งเป็นจุดที่พบรอยผุได้บ่อยที่สุดและสังเกตเห็นได้ยากที่สุด

4. สภาวะปากแห้ง น้ำลายน้อย (Dry Mouth) น้ำลายคือ "ฮีโร่" ประจำช่องปาก มีหน้าที่ชะล้างเศษอาหาร เจือจางความเป็นกรด และมีแร่ธาตุที่ช่วยซ่อมแซมสารเคลือบฟันระยะเริ่มต้น หากคุณมีภาวะน้ำลายน้อย (อาจเกิดจากการทานยาบางชนิด โรคประจำตัว หรือการดื่มน้ำไม่เพียงพอ) ความเสี่ยงในการเกิดฟันผุจะพุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

5. ตำแหน่งและรูปร่างของฟัน ฟันกรามที่อยู่ด้านในสุด มักมีหลุมและร่องฟัน (Fissures) ที่ลึกและซับซ้อน ทำให้เศษอาหารเข้าไปติดค้างได้ง่าย และขนแปรงสีฟันทำความสะอาดได้ยาก นอกจากนี้ ฟันซ้อนเกก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้เกิดมุมอับในการทำความสะอาด เป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรียชั้นดี

6. การขาดฟลูออไรด์ (Fluoride Deficiency) ฟลูออไรด์คือแร่ธาตุสำคัญที่ช่วยเสริมสร้างโครงสร้างของฟันให้แข็งแรง และทนทานต่อกรดที่แบคทีเรียสร้างขึ้น หากผู้ป่วยใช้ยาสีฟันที่ไม่มีฟลูออไรด์ หรือไม่เคยได้รับการเคลือบฟลูออไรด์เลย ฟันจะมีความเปราะบางและเสี่ยงต่อการผุได้ง่ายขึ้น

7. อายุ (Age Factors) ในเด็กเล็กมักพบปัญหาฟันผุจากขวดนม (Baby Bottle Tooth Decay) เนื่องจากการดูดนมหรือน้ำหวานหลับคาปาก ส่วนในผู้สูงอายุมักพบปัญหาเหงือกร่น ทำให้รากฟันโผล่พ้นเหงือกออกมา ซึ่งรากฟันไม่มีสารเคลือบฟันที่แข็งแรงปกป้องเหมือนตัวฟันด้านบน จึงทำให้เกิด "ฟันผุที่รากฟัน" ได้ง่ายมาก

8. ภาวะกรดไหลย้อน (GERD) หรือการอาเจียนบ่อย กรดจากกระเพาะอาหารมีความรุนแรงสูงมาก เมื่อไหลย้อนขึ้นมาในช่องปาก จะทำลายสารเคลือบฟันอย่างรวดเร็ว (Tooth Erosion) ทำให้ฟันบางลง เสียวฟันง่าย และตามมาด้วยปัญหาฟันผุที่รุนแรง

รอยยิ้มเปลี่ยนชีวิต: เจาะลึกเรื่อง "การจัดฟัน" ที่คุณควรรู้ก่อนตัดสินใจ

  รอยยิ้มที่สวยงามและมั่นใจเป็นเสมือนประตูบานแรกที่เปิดรับโอกาสดีๆ เข้ามาในชีวิต แต่หลายคนกลับต้องสูญเสียความมั่นใจเพียงเพราะปัญหาโครงสร้างฟันที่เรียงตัวไม่เป็นระเบียบ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาฟันซ้อน ฟันเก ฟันห่าง หรือฟันยื่น ซึ่งปัญหาเหล่านี้ไม่ได้ส่งผลกระทบต่อความสวยงามของใบหน้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังซ่อนผลเสียต่อสุขภาพช่องปากในระยะยาวไว้อีกมากมาย การจัดฟันจึงกลายเป็นทางออกสำคัญที่ช่วยแก้ไขปัญหาเหล่านี้ได้อย่างตรงจุด และเปลี่ยนชีวิตของใครหลายคนให้กลับมามีรอยยิ้มที่สดใสอีกครั้ง

หลายคนมักเข้าใจผิดว่าการจัดฟันเป็นเพียงแฟชั่นหรือเรื่องของความสวยงามเท่านั้น แต่ในทางการแพทย์แล้ว ทันตกรรมจัดฟันคือการรักษาความผิดปกติของการสบฟันและโครงสร้างขากรรไกร เมื่อฟันเรียงตัวไม่เป็นระเบียบ การทำความสะอาดอย่างทั่วถึงจะทำได้ยากลำบาก ทำให้เกิดการสะสมของคราบพลัคและหินปูน ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของโรคฟันผุและเหงือกอักเสบตามมา นอกจากนี้ การสบฟันที่ผิดปกติยังส่งผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพในการบดเคี้ยวอาหาร ทำให้กระเพาะอาหารต้องทำงานหนักขึ้น และในบางรายอาจก่อให้เกิดอาการปวดข้อต่อขากรรไกรเรื้อรัง การจัดฟันจึงเป็นการลงทุนเพื่อสุขภาพช่องปากและคุณภาพชีวิตในระยะยาวที่คุ้มค่าอย่างยิ่ง

สำหรับคำถามที่ว่าอายุเท่าไหร่จึงจะเหมาะสมสำหรับการจัดฟัน คำตอบคือไม่มีข้อจำกัดเรื่องอายุที่ตายตัว หากผู้เข้ารับการรักษามีสุขภาพเหงือกและรากฟันที่แข็งแรงเพียงพอ ผู้ใหญ่ในวัยทำงานหรือแม้กระทั่งผู้สูงอายุก็สามารถจัดฟันได้ อย่างไรก็ตาม ช่วงเวลาที่ถือว่าเหมาะสมที่สุดมักจะอยู่ในช่วงวัยรุ่นตอนต้น เนื่องจากเป็นวัยที่ร่างกายกำลังเจริญเติบโต โครงสร้างกระดูกขากรรไกรยังสามารถปรับเปลี่ยนได้ง่าย ทำให้การเคลื่อนตัวของฟันเป็นไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพสูงสุด

  ในปัจจุบัน นวัตกรรมการจัดฟันได้รับการพัฒนาไปอย่างก้าวกระโดด ทำให้ผู้ป่วยมีทางเลือกที่หลากหลายเพื่อให้เหมาะสมกับไลฟ์สไตล์และงบประมาณของตนเอง รูปแบบที่คุ้นเคยกันดีคือการจัดฟันแบบโลหะ ซึ่งใช้ยางสีสันต่างๆ รัดลวดไว้กับเครื่องมือที่ติดบนผิวฟัน เป็นวิธีที่ได้รับความนิยมสูงเนื่องจากมีราคาเข้าถึงง่ายและสามารถแก้ไขปัญหาความผิดปกติได้ทุกระดับ หากใครที่ต้องการความกลมกลืนและไม่สะดุดตา ก็สามารถเลือกการจัดฟันแบบเซรามิกที่มีสีใกล้เคียงกับเนื้อฟันตามธรรมชาติได้ นอกจากนี้ ยังมีเทคโนโลยีขั้นสุดอย่างการจัดฟันแบบใส ซึ่งใช้เครื่องมือพลาสติกใสที่ออกแบบมาเฉพาะบุคคล สามารถถอดออกได้เวลาทานอาหารและแปรงฟัน ตอบโจทย์คนวัยทำงานที่ต้องการภาพลักษณ์ที่ดูเป็นมืออาชีพและไม่ต้องการให้ใครสังเกตเห็นเครื่องมือจัดฟัน

ขั้นตอนการเริ่มต้นจัดฟันนั้นไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่หลายคนกังวล ทุกอย่างจะเริ่มต้นจากการเข้าปรึกษาทันตแพทย์เพื่อประเมินปัญหา ทันตแพทย์จะทำการพิมพ์ปากและเอกซเรย์โครงสร้างกระดูกขากรรไกรเพื่อวางแผนการรักษาอย่างละเอียด จากนั้นผู้ป่วยจะต้องเคลียร์ช่องปากให้สะอาดปราศจากโรคเสียก่อน ไม่ว่าจะเป็นการอุดฟัน ขูดหินปูน รักษารากฟัน หรือถอนฟันบางซี่เพื่อสร้างพื้นที่ว่างให้ฟันซี่อื่นๆ สามารถเคลื่อนตัวเรียงร้อยเข้าหากันได้อย่างสวยงาม เมื่อช่องปากพร้อม ทันตแพทย์จึงจะทำการติดเครื่องมือและนัดหมายให้กลับมาปรับเครื่องมืออย่างต่อเนื่องเป็นประจำทุกเดือนตามแผนที่วางไว้

สิ่งสำคัญที่ผู้จัดฟันทุกคนต้องตระหนักคือ ความสำเร็จของการจัดฟันไม่ได้ขึ้นอยู่กับความเชี่ยวชาญของทันตแพทย์เพียงฝ่ายเดียว แต่ต้องอาศัยวินัยของผู้ป่วยอย่างมาก การรักษาความสะอาดช่องปากเป็นสิ่งท้าทายที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษ เนื่องจากเครื่องมือจัดฟันจะเป็นแหล่งกักเก็บเศษอาหารชั้นดี ผู้ป่วยต้องเรียนรู้เทคนิคการแปรงฟันและการใช้ไหมขัดฟันสำหรับคนจัดฟันโดยเฉพาะ พร้อมทั้งหลีกเลี่ยงการเคี้ยวอาหารแข็งหรือเหนียวจัดที่อาจทำให้เครื่องมือหลุดหลวมได้

เมื่อการเดินทางอันยาวนานของการจัดฟันสิ้นสุดลง และถึงเวลาที่ต้องถอดเครื่องมือออก นั่นไม่ได้หมายความว่าการรักษาจบลงอย่างสมบูรณ์ ร่างกายของเรามีกลไกตามธรรมชาติที่พยายามจะดึงฟันให้กลับไปสู่ตำแหน่งเดิมก่อนการรักษา ดังนั้น การใส่เครื่องมือคงสภาพฟันหรือที่เรารู้จักกันในชื่อ รีเทนเนอร์ (Retainer) อย่างเคร่งครัดตามคำแนะนำของทันตแพทย์ จึงเป็นปราการด่านสุดท้ายที่สำคัญที่สุดในการรักษารอยยิ้มอันงดงามนี้ให้อยู่คู่กับคุณตลอดไป

หากชาวเชียงใหม่ท่านใดกำลังมองหาสถานที่จัดฟันที่ได้มาตรฐาน คลินิกทันตกรรมเดนทาเนียร์ พร้อมให้คำปรึกษาและดูแลทุกท่านด้วยทีมทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อร่วมสร้างรอยยิ้มใหม่ที่จะเปลี่ยนชีวิตคุณให้เต็มเปี่ยมไปด้วยความมั่นใจในทุกๆ วัน